Partnerem serwisu jest firma M.K.Szuster

Kuba z pod Wartemborka*, czyli Seweryn syn Seweryna

2017-02-23 12:55:40 (ost. akt: 2017-02-23 14:27:39)
Seweryn Pieniężny junior z synem Konstantym

Seweryn Pieniężny junior z synem Konstantym

Autor zdjęcia: Muzeum Gazety Olsztyńskiej

W piątek 24 lutego mija 77. rocznica śmierci Seweryna Pieniężnego juniora, a w sobotę - 127. rocznica jego urodzin. W przeddzień swoich 50. urodzin został bestialsko zamordowany w obozie Hohenbruch pod Królewcem.

Na jednym z przedwojennych zdjęć widać, jak Seweryn Pieniężny odważnym krokiem idzie przez miasto. Jak zwykle w garniturze. Tym razem zamiast krawata pod szyją mucha, biała koszula i kamizelka. W tym samym kolorze co krawat poszetka w kieszonce marynarki. Nienaganna fryzura...
— To go wyróżniało, zawsze dbał o swój wygląd — mówi dr Jan Chłosta, znawca dziejów regionu, autor publikacji na temat Pieniężnych. — Współcześni mu opowiadali, że wchodząc do drukarni na garnitur wkładał biały fartuch. Sam na jednym ze zdjęć widziałem go również w białym garniturze.
Być może w ten sposób chciał być wizytówką Polaka? — pytamy. — Prawdopodobnie tak było — odpowiada Jan Chłosta.

W przedwojennym Olsztynie były trzy miejsca, skąd promieniowała polskość: konsulat polski, Dom Polski oraz redakcja "Gazety Olsztyńskiej". Działalność Pieniężnych nie ograniczała się jednak tylko do wydawania gazety. Jeszcze w 1899 roku założyli księgarnię. Sprzedawano w niej dewocjonalia, książki religijne oraz beletrystyczne w języku polskim.
Ojciec Seweryna Pieniężnego, również Seweryn, na Warmię przyjechał z Poznania. Tam nauczył się zawodu drukarza i stawiał pierwsze kroki w zawodzie dziennikarza. Jego żona Joanna, matka Seweryna Juniora, była siostrą Jana Liszewskiego, założyciela "Gazety Olsztyńskiej" i pochodziła z Klebarka Wielkiego. Młody Seweryn języka polskiego uczył się w domu rodzinnym. Przez jakiś czas chodził także do prywatnej szkoły w Brąswałdzie, prowadzonej przez księdza Walentego Barczewskiego.

— Ksiądz przygotowywał go do nauki w gimnazjum — mówi dr Jan Chłosta. — Musiał znać łacinę oraz język francuski.
Chociaż oficjalnie zaczął kierować redakcją "Gazety Olsztyńskiej" w 1936 roku, to pracował w niej z przerwami już znacznie wcześniej. Jej redaktorem był krótko w 1912 roku, kiedy to jego stryj Władysław został powołany do wojska oraz parokrotnie w latach dwudziestych.
Po śmierci matki w 1929 roku, to on został właścicielem "Gazety Olsztyńskiej". W pracy pomagała mu żona, Wanda z Dembińskich.
1 kwietnia 1936 roku razem ze swoją redakcją świętował jubileusz 50-lecia istnienia "Gazety Olsztyńskiej". Pod winietą jak zwykle zamieszczono słowa: "Ojców mowy, ojców wiary brońmy zgodnie: młody, stary! Na pierwszej stronie znalazł się również list gratulacyjny od samego prymasa Polski, kardynała Augusta Hlonda.
Pisząc o Sewerynie Pieniężnym warto wspomnieć pisane przez niego felietony w gwarze warmińskiej: "Kuba z pod Wartemborga gada". Jak sam podkreślał, pisał "gwoli ubawienia i ucieszenia kochanych czytelników". W nich to łączył wielką politykę, która działa się na świecie ze sprawami przyziemnymi dotyczącymi Warmiaków.
Lata przedwojenne w Prusach Wschodnich to przede wszystkim tłumienie wszelkich przejawów polskości. Powszechna była tzw. hitlerowska cenzura prewencyjna. Zdarzało się, że zakazywała rozpowszechniania "Gazety Olsztyńskiej", wówczas cały nakład szedł na przemiał.

— W 1939 taka sytuacja miała miejsce aż jedenaście razy — mówi historyk regionalista. — Sami Niemcy o Pieniężnym pisali, że gdyby swój interes przeniósł do Polski, to na pewno byłoby mu lżej.
Pieniężny należał do Związku Polaków w Niemczech, organizacji broniąca interesów mniejszości polskiej. Jej symbolem było Rodło, a jej działacze kierowali się Pięcioma Prawdami Polaka: 1. Jesteśmy Polakami; 2. Wiara Ojców naszych jest wiarą naszych dzieci; 3. Polak Polakowi Bratem; 4. Co dzień Polak Narodowi służy; 5. Polska nasza Matką — nie wolno mówić o Matce źle!
W dniu wybuchu II wojny światowej do redakcji "Gazety Olsztyńskiej" wkroczyli funkcjonariusze Gestapo. Zarekwirowali cały nakład gazety, a redaktor znalazł się przez tydzień w domowym areszcie. Później przez kilka dni razem z innymi polskimi działaczami był zmuszony do wykonywania prac publicznych. 9 września został wywieziony do niemieckiego obozu pracy Hohenbruch pod Królewcem. Tam 24 lutego, w przeddzień swoich 50. urodzin został bestialsko zamordowany.

Czy po 77 latach od śmierci nie jest postacią nieco zapomnianą?
— Na pewno nadal jest obecny dzięki "Gazecie Olsztyńskiej" — odpowiada dr Jan Chłosta. — Wart jest tego, aby go przywoływać.

Wojciech Kosiewicz

* Pisownia oryginalna, stosowana w felietonach w przedwojennej Gazecie Olsztyńskiej, dzisiaj oczywiście uznalibyśmy ją za błędną. Wartembork to dzisiejsze Barczewo.
Czekamy na Wasze zdjęcia i opisy pięknych zakątków regionu, kliknij tutaj, aby dodać swój artykuł lub skontaktuj się z nami pod adresem redakcja@naszawarmia.pl.

Komentarze (15) pokaż wszystkie komentarze w serwisie

Dodaj komentarz Odśwież

Zacznij od: najciekawszych najstarszych najnowszych

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB

  1. Z Gutkowa #2188914 | 213.184.*.* 24 lut 2017 08:26

    Seweryn Pieniężny według zachowanych relacji miał przeżyć egzekucję - gdy później współwięźniowie przyszli na miejsce egzekucji Pieniężnego stwierdzili, że układ jego zwłok wskazywał, że zamierzał się wydobyć z mogiły - został pochowany żywcem!

    Ocena komentarza: warty uwagi (2) ! - + odpowiedz na ten komentarz

  2. Warnijok #2188715 | 217.99.*.* 23 lut 2017 20:20

    A wyjaśnicie może czytelnikom kwestię jego kontaktów z polskim wywiadem i co miały na celu? A członkowie rodziny nie przypomnieli sobie przypadkiem po wojnie, że są niemieckimi obywatelami i nie wyjechali do RFN?

    Ocena komentarza: poniżej poziomu (-2) ! - + odpowiedz na ten komentarz

  3. Wolf #2188619 | 185.138.*.* 23 lut 2017 17:36

    Należałoby też dodać że nazwa Wartembork była używana przez Polaków.Prawidłowa nazwa to Wartenburg in Ostpreussen.

    Ocena komentarza: poniżej poziomu (-1) ! - + odpowiedz na ten komentarz pokaż odpowiedzi (2)

    1. ada #2188569 | 212.160.*.* 23 lut 2017 16:19

      Co za analfabeta to skomentował. Po to jest gwiazdka, żeby czytelnikom, którzy umieją czytać ze zrozumienie wyjaśnić, dlaczego jest "z pod". Ale po co czytać, trzeba od razu wyzwać autora od analfabetów. I kto tu nie umie czytać?

      Ocena komentarza: warty uwagi (1) ! - + odpowiedz na ten komentarz

    2. Co za analfabeta to napisał. #2188514 | 37.47.*.* 23 lut 2017 15:08

      Nie "z pod" tylko "spod".

      Ocena komentarza: poniżej poziomu (-3) ! - + odpowiedz na ten komentarz

    3. na fotce #2188477 | 164.126.*.* 23 lut 2017 14:29

      jeden ze zdrajcow narodu niemieckiego, nawet wyglada jak nie tutejszy :)

      Ocena komentarza: poniżej poziomu (-2) ! - + odpowiedz na ten komentarz

    4. kasia #2188458 | 213.73.*.* 23 lut 2017 14:07

      pisze się "spod"

      Ocena komentarza: poniżej poziomu (-1) ! - + odpowiedz na ten komentarz pokaż odpowiedzi (2)

      1. czytelnik #2188443 | 83.9.*.* 23 lut 2017 13:38

        Seweryn pewnie się w grobie przewraca jeżeli widzi w czyich rękach jest teraz gazeta.

        Ocena komentarza: warty uwagi (9) ! - + odpowiedz na ten komentarz pokaż odpowiedzi (3)

        Polecamy